BERLIN - stolica Niemiec (do 1945 i od 1991 uznana przez parlament niemiecki), polozona na Pojezierzu Brandenburskim i w Pradolinie Warszawsko-Berlinskiej, nad Hawela (Havel) i jej doplywem Sprewa (Spree).
Berlin stanowi odrebny kraj zwiazkowy (Bundesland) o powierzchni 883 km2
Liczba mieszkancow osiagnela juz dawno 5 milionow (2004)
Okolo 10 % calej ludnosci (w zachodniej czesci Berlina 16 %) stanowia cudzoziemcy, z ktorych najliczniejsza grupe stanowia Turcy (ok. 300 tys.), nastepnie Polacy (ok.200 tys.) oraz przybysze z bylej Jugoslawii, , Amerykanie, Grecy,Rosjanie (wschodnia czesc miasta). Pod wzgledem administracyjnym miasto podzielone jest obecnie na 12 dzielnic
tzw.Bezirke (zobacz:dzielnice Berlina)
Berlin to wielki osrodek gospodarczy i naukowo -kulturalny kraju, najlepiej rozwinietymi galeziami przemyslu sa:przemysl elektrotechniczny i elektroniczny (m.in. zaklady firm Siemens, AEG- Telefunken, Osram), maszynowy, metalowy, srodkow transportu, samochodowy (Ford) ,
precyzyjny, spozywczy, poligraficzny, chemiczny (w tym farmaceutyczny)
i odziezowy. Zaklady przemyslowe sa skupione glownie w dzielnicy Spandau (u ujscia rzeki Sprewy do Haweli) i wzdluz Sprewy, kanalow i w dzielnicach wschodnich (Weissensee, Lichtenberg).
W dziale uslug szczegolna funkcje spelnia handel, Berlin jest siedziba wielu bankow i
duzych instytucji finansowych. Stolica jest takze najwiekszym wezlem komunikacyjnym
wschodniej czesci Niemiec. Wokol miasta autostrada obwodowa (Stadtring A10) , polaczona
z siecia autostrad, rozchodzacych sie w 6 kierunkach: do Frankfurtu (nad Odra), Szczecina, Hamburga, Hanoweru, Lipska, Magdeburga.
Wezel kilkunastu linii kolejowych , w tym miedzynarodowych (do Europy Zachodniej i
Wschodniej) - 3 porty lotnicze: Tempelhof (najstarszy, zbudowany w centrum miasta w 1924),
Tegel (najwiekszy i najnowoczesniejszy) , Schönefeld (glowny port lotniczy bylej NRD).
Komunikacje wewnatrz miasta obsluguja linie metra (U-Bahn), kolei miejskiej (S-Bahn),
autobusowe i nieliczne tramwajowe; Port srodladowy: Berlin ma polaczenia kanalowe z Laba (Laba–Hawela), Odra (Odra–Hawela, Odra–Sprewa) i poprzez Kanal Srodladowy i in. z Renem.
Berlin jest najwiekszym osrodkiem szkolnictwa wyzszego w Niemczech.
Glowne szkoly wyzsze: Uniw. Humboldta (zalozony 1810) we wschodniej czesci Berlina,
Freie Universität (zalozony 1948) i Technische Universität (politechnika zalozona w 1946)
w zachodniej czesci miasta ; ponadto wyzsze szkoly: sztuk pieknych, muzyczna,
ekonomiczna , filmowa i telewizyjna.
Liczne instytuty naukowe i osrodki badawcze, biblioteki, wydawnictwa, 2 obserwatoria astronomiczne , 2 planetaria. Berlin jest waznym osrodkiem kulturalnym i turystycznym, znajduje
sie tu ojolo 75 teatrow (m.in. 3 operowe), filharmonia, orkiestry symfoniczne i kameralne , okolo
75 muzeow (m.in. Berlinskie Muzea Panstwowe), liczne galerie (m.in. malarstwa w Dahlem), w
Berlinie odbywaja sie coroczne miedzynarodowe festiwale muzyczno - teatralne zwane
Berliner Festwochen (od roku 1951). Miejsce wielu kongresow, zjazdow, konferencji, wystaw i
targow- sluza temu m.in. miedzynarodowe centrum kongresowe ( ICC, otwarte w 1979), hala kongresowa, tereny targowe.
Zabytkowe centrum Berlina rozciaga sie nad Sprewa, na wschod od Bramy
Brandenburskiej, wzdluz ulicy Unter den Linden i sasiednich; znajduja sie tu gmachy urzedowe, Uniwersytet Humboldta, opera, koscioly katedralne; wokol placu Marksa–Engelsa gmachy bedace siedzibami naczelnych wladz bylej NRD, dalej na wschod ratusz i wysoka wieza telewizyjna (365 m), centrum handlowo-uslugowe i administracyne wokol Alexanderplatz i wzdluz Karl-Marx-Allee.
Po zachodniej stronie Bramy Brandenburskiej znajduje sie wielki park Tiergarten.
Glowna osia zachodniej czesci Berlina sa ulice 17 Czerwca i Bismarcka - centrum handlowe
w tej czesci miasta rozciaga sie wzdluz Kurfürstendamm i w rejonie dworca Zoologischer Garten (okolice Europa Center) .W polnocnych i poludniowych dzielnicach zachodniego Berlina znajduja sie nowoczesne osiedla mieszkaniowe (m.in. Märkische Viertel, Gropiusstadt, Hansaviertel). W Berlinie znajduje sie ogrod botaniczny (pow. 42 ha) oraz 2 ogrody zoologiczne, starszy (zal.ozony 1841)
w dzielnicy Tiergarten ma najwieksze w Europie akwarium (otwarte 1869).
Najwiekszym obiektem sportowym jest Stadion Olimpijski, zbudowany specjalnie
na Igrzyska Olimpijskie w 1936 roku. W granicach miasta leza duze jeziora (Grosser Müggelsee, Tegeler See) oraz rozlegle kompleksy lesne (ok. 17,5% obszaru Berlina), zwl. w czesci
zachodniej (Grunewald, Spandau, Tegel) i pld-wsch. (Berliner Stadtwald).
Berlina nie mozna porownac z zadnym innym miastem,
ani w Niemczech, ani na swiecie.
Przez ponad sto lat jego klimat polityczny byl scisle zwiazany z tym,
co dzialo sie w pozostalej czesci Europy.
Bedac najpierw sercem Krolestwa Pruskiego, pozniej ekonomicznym i kulturalnym centrum Republiki Weimarskiej a w ostatnich dniach Trzeciej Rzeszy (kwatera glowna Hitlera), wyznaczal kierunek wiatru historii wiejacego w Europie. Po wojnie dwa najwieksze systemy militarne swiata stanely tu twarza w twarz, dzielac sie miastem rozszczepionym przez Mur Berlinski, a tym
samym dokonujac podzialu swiata na Wschod i Zachod.
W listopadzie 1989 r. Berlin znowu znalazl sie w centrum swiatowych zdarzen. To obciazenie historia dodaje Berlinowi niezwyklego uroku. Stolica zjednoczonych Niemiec jest dzis najwiekszym miastem Republiki Federalnej. W ostatnich latach zaszly tu ogromne zmiany. Ci, którzy znaja
Berlin jeszcze z czasów, gdy dzielil je mur, dzis z pewnoscia mieliby problemy
z znalezieniem znajomych miejsc. Cale dzielnice dawnego Berlina Wschodniego poddane zostaly gruntownej renowacji. Powstaly zupelnie nowe kwartaly zabudowy w dawnej strefie przygranicznej.
Poniewaz mur przebiegal przez sam srodek miasta, pozostala po nim ogromna blizna, biegnaca
przez dawne centrum. Te puste place zabudowane sa obecnie najnowoczesniejsza
architektura , jaka mozna sobie wyobrazic.
Berlin bedzie jeszcze przez dlugie lata najwiekszym w Europie placem budowy. Przeniesienie tu wszystkich centralnych urzedow panstwowych wraz z Parlamentem sprawilo, ze miasto zaludnilo
sie dziesiatkami tys nowych mieszkanców: urzednikow, dyplomatow, pracownikow najrozniejszych organizacji, przedstawicielstw i firm. Do Berlina przybyla potezna fala emigrantów z Bonn.
Nowi berlinczycy, chodza w garniturach pod krawatem, odrozniaja sie od miejscowych w
dzinsach. Nowi zachwycaja sie miastem, jego swoboda po malym Bonn, a starzy narzekaja na
wysokie koszta przeprowadzki stolicy czyli der Umzug. Miasto bez dzielacego go muru przyciaga
jak magnes turystow. Metamorfoza miasta odbywa sie w samym jego sercu na wolnej
przestrzeni-ugorze po murze.Na Potsdamer Platz w samym sercu miasta , wyroslo w szybkim
tempie supernowoczesne centrum biurowo-rozrywkowe stolicy, ktore ma polaczyc dwie
rozdzielone czesci Berlin Zachodni i Berlin Wschodni, a takze nowy Dworzec Glowny Berlina.
Futurystyczna architektura budynków Sony Center i Daimler-Chrysler zapiera dech.
To maly berlinski Manhattan. A jego serce stanowi plac Marleny Dietrich - centrum kultury i
rozrywki z dwoma supernowoczesnymi kinami trojwymiarowym IMAX oraz Cinemaxx i
teatrem muzycznym. Tym samym Potsdamer Platz powraca do tradycji lat 20, kiedy byl to
tetniacy zyciem - plac pelen restauracyjek i kafejek, o renomie na cala Europe.
Blyszczaca w sloncu szklana kopula Reichstagu jest dzis symbolem nowego Berlina, stolicy zjednoczonych Niemiec. To dzielo brytyjskiego architekta sir Normana Fostera.
Wyzwaniem dla architekta bylo nadanie budynkowi innego image'u. Bo Reichstag (wybudowany
w 1894 r.) kojarzony jest z fiaskiem niemieckiej demokracji poczatku XX wieku.
Budynek zostal podpalony 27 stycznia 1933 r. na dwa dni przed dojsciem Hitlera do wladzy.
Ciekawe, ze przy renowacji budynku odkryto napisy po rosyjsku, zolnierzy Armii Czerwonej, zdobywcow Berlina w 1945 r. Foster pozostawil je na pamiatke.
Obecnie po 66 latach do budynku powrocili parlamentarzysci.
Szklana kopula spinajaca dach budynku stanowi glowna atrakcje turystyczna.
W jej srodku znajduje sie caly system luster odbijajacych swiatlo tak, aby rozproszyc cieplo i jednoczesnie skierowac swiatlo w dol, do sali parlamentarnej Bundestagu, która otwarta jest
od 10 do 22, wstep za darmo. Idac pomostem, wijacym sie jak slimak do szczytu kopuly,
mozna podziwiac panorame do niedawna podzielonego miasta.
Obszar pomiedzy Leipziger Platz a Reichstagiem jest do dzis praktycznie pusty.
Ale faktycznie jest pelen historii. Tam przebiegal nie tylko mur, powstal tu takze pomnik
Holocaustu. Malo kto wie, ze pod calym placem zostal wybudowany podziemny system bunkrów
dla hitlerowskich oficjeli. Niedawno odkryto tam pozostalosci bunkra i willi Goebbelsa,
a od strony Vossstrasse znajduja sie pozostalosci bunkra Hitlera, w którym 30 kwietnia 1945 r. Hitler wraz z Ewa Braun popelnili samobójstwo.
Od strony pólnocnej plac zamyka Brama Brandenburska.
Dla niektórych turystów przejscie pod Brama Brandenburska stanowi najwazniejszy moment wizyty
w Berlinie. Bo jeszcze 10 lat temu bylo to niemozliwe, tam przebiegal mur. Przez 29 lat brama
stala wyizolowana na niczyim terenie. Dzis jest wkomponowana w kompleks budynkow przy Pariser Platz. Zamyka je wspaniale odnowiony, legendarny Hotel Adlon zalozony w 1907 r.
Adlon Hotel byl symbolem kwitnacego Berlina lat 20., miejscem spotkan stolecznej smietanki.
Goscmi hotelu byli Charlie Chaplin, Tomasz Mann i Greta Garbo.
Warto wejsc do srodka, aby zerknac do wspanialej sali balowej czy ogrodu zimowego
utrzymanych w stylu lat 20. Hedda Adlon, zona wlasciciela hotelu, odkryla Marlene Dietrich,
ktora byla tam czestym gosciem.
Dzis do stolicy powrócil korpus dyplomatyczny 150 krajów.
A na Plac Paryski (Pariser Platz) powrócily jak przed wojna ambasady USA, Francji i W. Brytanii. Ambasada Polski zostala przeniesiona na Grunewald. W budynku po ambasadzie PRL w Berlinie,
na Unter den Linden znajduje sie teraz konsulat (aktualnie w "remoncie"). Obecny budynek,
"brzydkie kaczatko" z lat 60-tych, ekskluzywnej Unter den Linden, zostanie niebawem tez
calkowicie rozebrany, a na jego miejscu powstanie nowa rezydencja.
Unter den Linden - aleja "Pod Lipami" juz na terenie Berlina Wschodniego zmienila sie nie do poznania: odnowiono budynki, oczyszczono ich elewacje. A co najwazniejsze przestala byc slepa
ulica. Dzis powrocila do swojej pierwotnej funkcji - wielkiej arterii laczacej wschodnia z zachodnia czescia miasta. Miasto jest pelne historycznych blizn. Najwieksza z nich to mur,
który pozostal atrakcja turystyczna Berlina, pomimo ze go nie ma. Kazdy zachodni turysta
chce to miejsce zobaczyc i dotknac jak swietej relikwii. Ze 155 km muru pozostalo tylko piec
fragmentow przy Potsdamer Platz, Bernauer Strasse, Niederkirchnerstrasse,
Inalidenfriedhof i Muhlenstrasse, tam znajduje sie East Side Gallery
- mur z wielkimi graffiti (np. calujacy sie Honecker z Brezniewem).
Mur, symbol zimnej wojny, stal sie legenda. Ale dla niektorych to okazja, aby zrobic pieniadze.
Dla turystów zadnych informacji o murze, czeka wiele publikacji o jego historii. Wszystkie
wycieczki idace tropem "muru" trafiaja obowiazkowo na Friedrichstrasse pod Checkpoint Charlie.
To miejsce historyczne. Do dzis stoi tam tablica z napisem w czterech jezykach
"Opuszczasz sektor amerykanski". Dzis znajduje sie tam male muzeum "Haus am Checkpoint
Charlie" pokazujace historie muru oraz kolekcje obiektow - lodek podwodnych, spadochronow, samochodow o podwojnym dnie - sluzacych do ucieczki na Zachod.
Dzielnica Prenzlauerberg i Friedrichshain , za czasów NRD dzielnica awangardy, stala sie
dzis modna wsrod nowych berlinczykow. Dla nich powstalo tu mnóstwo restauracji i kafejek
z tarasami - mozna tu zjesc dosc tanio dania z calego swiata. W Bonn bylo przytulnie,
ale Berlin kusi swoja wielkomiejskoscia oraz atmosfera budowania metropolii na miare Paryza
czy Rzymu. A turysci masowo odwiedzaja Hackesche Hoefe za wyspa muzeow.
Jest to kompleks osmiu pieknie odrestaurowanych malutkich dziedzincow kamienic
czynszowych z poczatków XX wieku. Nowa rzeczywistosc to tez wspaniale odnowiona Friedrichstrasse z francuskim domem towarowym Galeries Lafayette i ekskluzywnymi sklepami
z artykulami marki Gucci czy Donna Karan. Friedrichstrasse w centrum nowego Berlina
ma stac sie centrum sklepowym dla nowych berlinczyków i przescignac
Kurfurstendamm, sklepowy bulwar nazywany tez Polami Elizejskimi Berlina Zachodniego.
Nowy Berlin ma dla Polaków kolosalne geopolityczne i kulturowe znaczenie.
To jakby zachód przesunal sie na wschód. Berlin dzieli tylko 70 kilometrow do granicy Polski. Nowy Berlin ma stac sie europejska metropolia, centrum kulturowym na miare Rzymu czy
Paryza,ale aby to zobaczyc... trzeba wpasc do Berlina.
HISTORIA BERLINA
Berlin powstal okolo roku 1230 z 2 osad: Cölln i Berlin, Prawa miejskie zostaly nadane w XIII w.; od 1359 czlonek Hanzy; od 1486 rezydencja elektorow brandenburskich. W XVII w. nastepuje gwaltowny wzrost terytorialny miasta;
Od 1707 Berlin jest stolica Krolestwa Pruskiego, nastepuje szybki rozwoj gospodarczy
i kulturalny a w 1810 roku powstaje pierwszy uniwersytet.
W roku 1848 staje sie centrum rewolucji marcowej. Od wieku XIX staje sie glownym osrodkiem niemieckiego ruchu robotniczego. Stolica Rzeszy od roku 1871 i glowny osrodek polityczny i kulturalnyNiemiec i wielkie centrum przemyslowe w zachodniej czesci panstwa pruskiego.W roku 1920 nastepuje wlaczenie do Berlina sasiadujacych miast i wsi i liczba mieszkancow osiaga w tym czasie prawie 4 miliony.
Podczas II wojny swiatowej zostaje zdobyty przez wojska sowieckie przy udziale sil 1 Armii
Wojska Polskiego (berlinska operacja). W wyniku licznych bombardowan alianckich i walk (kwiecien -maj 1945) - centrum miasta zostaje bardzo silnie zniszczone.
8 maja 1945 nastepuje podpisanie aktu o bezwarunkowej kapitulacji Niemiec.
Po wojnie wspolny zarzad wojsk okupacyjnych (4 sektory — sowiecki, amerykanski, brytyjski , francuski) ,
od powstania NRD (1949) do pazdziernika 1990 wschodnie dzielnice Berlina (sektor sowiecki) stanowily stolice Niemieckiej republiki Demokratycznej (NRD) ,
a z sektorow pozostalych utworzono odrebna jednostke politityczna — Berlin Zachodni.
W czerwcu 1953 wybuchlo powstanie robotnicze we wschodnim Berlinie, ktore zostalo krwawo stlumione
przez owczesne wladze NRD i wojska sowieckie (czerwcowe powstanie - 17 Juni). Dnia 13 VIII 1961 nastepuje przeprowadzenie w Berlinie przez rzad NRD granicy panstwowej miedzy NRD a Berlinem Zachodnim i budowa (w ciagu zaledwie jednej nocy!) muru berlinskiego. Demontaz muru nastepuje dopiero 9 listopada 1989.
Od 3 pazdziernika 1990 Berlin wraz z bylym Berlinem Zachodnim tworza jedno miasto a NRD i RFN jedno panstwo Republike Federalna Niemiec (Bundesrepublik Deutschland)
